บทโศลกของหลวงปู่

ลูกรัก…ศาสนานี้ เขามิได้มีไว้สอนคนดี แต่มีเอาไว้มุ่งสอนคนที่เพียรพยายามจะทำดีให้เป็นผู้ดี และส่งเสริมคนดีให้ดียิ่งยิ่งขึ้นไป

ลูกรัก…เจ้าจงอย่าเข้าใจผิดคิดว่าพระพุทธศาสนามีไว้สำหรับคนเบื่อโลก หรือสำหรับผู้ที่เข้าไปอยู่ตามป่าตามเขาเท่านั้น

ลูกรัก…น้ำเพียงหยดเดียวจะมีค่ามากสำหรับสิ่งมีชีวิตในทะเลทราย ทำไมพวกเราจึงบ้าบุญเฉพาะในวัด ทำไมไม่หันไปทำบุญกับคนที่ต้องการน้ำ เหมือนคนที่อยู่ในทะเลทรายบ้าง

ลูกรัก…พ่อไม่รู้ว่าลูกจักเป็นเช่นนี้หรือเปล่า คนเดี๋ยวนี้เขาถือกันว่า..พระจะดีต้องอยู่ที่วัตถุ ถ้าวัตถุไม่ดีแสดงว่าพระไม่ดัง ถ้าวัตถุพังแสดงว่าพระดังไม่ดี

ลูกรัก…การงานที่เต็มไปด้วยความเสียสละยังประโยชน์เหล่านี้คือศีล การพูดจาเป็นคำพูดที่สามารถทำลายโทษและสร้างสาระ สมาธิคือเวลาพบกับปัญหารือเรื่องราวต่างต่าง สามารถควบคุมตัวเองไม่ให้วิตกกังวล หรือไม่แก้ปัญหาด้วยอารมณ์ สติปัญญาคือความมีชัยชนะต่อความโง่ หลงผิด เหล่านี้คือคุณสมบัติของพระ

ลูกรัก…เวลาที่ท่านประพฤติชอบชื่อว่าฤกษ์ดี มงคลดี ราศีดี สว่างดี รุ่งเรืองดี

ลูกรัก…ท่านปู่ของเจ้าสอนพ่อว่า บุคคลผู้เจริญเมตตาจิตเพียงแค่ชั่วเวลาลัดนิ้วมือเดียว มีผลและความเจริญอันวิเศษเทียบเท่าผู้ทรงญาณ นับประสาอะไรกับผู้ที่เจริญเมตตาจิตอยู่เป็นนิจ และการกระทำการอนุเคราะห์ช่วยผู้อื่น สัตว์อื่นด้วยเมตตา

ลูกรัก…ทุกวันนี้มีแต่คนพร่ำที่จะสอนแต่คนอื่น จะมีสักกี่คนที่คอยหมั่นสอนและพัฒนาตัวเอง

ตำราดูอรหันต์

1. บริโภคกามแล้วตกเป็นทาศของกามหรือไม่

2. หน้าที่การงานทำแล้วดูสะอาดเป็นประโยชน์ปราศจากโทษหรือไม่

3. ตบะคืออำนาจหรือพลังในการทนต่อการบีบคั้นต่างต่าง และมีน้ำใจให้อภัยต่อทุกสิ่งได้มากน้อยแค่ไหน

4. สติปัญญา สังเกตจากคำพูดหรือการเจรจาว่า พูดแล้วผู้ฟังฉลาดขึ้นหรือไม่

ลูกรัก…คนที่ควรบูชา ๑. บิดามารดา ๒. พระมหากษัตริย์ ๓. พระพุทธเจ้า สาวกและผู้สืบทอดศาสนา และที่สำคัญคือบูชาพระธรรมที่อยู่ในหัวใจเรา หาเพชรในตัวเราให้เจอจะได้ไม่ต้องไปค้นหาที่ไหนอีก

ลูกรัก…อย่าปล่อยให้ดินพอกหางหมูแม้แต่นิดเดียว วันข้างหน้าจะกลายเป็นภูเขา ความเลวของตนถ้าไม่รีบกำจัดให้เฉียบขาด วันข้างหน้าก็จะกลายเป็นความชั่ว

ลูกรัก…วิถีแห่งพุทธะ ไม่ใช่ให้เราเปลี่ยนทุกข์ แต่ให้เราแก้ทุกข์ วิธีคือหยุดการตามติดอารมณ์ที่ผ่านไปแล้วอย่าให้กลับมาสู่ตัวเรา

ลูกรัก…ใครใครก็พูดได้ แต่ใครใครก็ทำไม่ค่อยได้

ลูกรัก…รู้จริง ทำจริง จึงเห็นผลจริง

ลูกรัก…คนเรียนไม่ใช่คนรู้ คนรู้ก็ไม่ใช่ได้มาจากการเรียน แต่ได้มาจากการฝึกหัดปฏิบัติตน รู้จำถึงทำได้อาจมีโทษ รู้จำทำไม่ได้ไม่มีประโยชน์ รู้จริงทำได้มีประโยชน์ รู้จริงถึงทำไม่ได้ก็ไม่มีโทษ

ลูกรัก…เจ้าจงรู้เถิดว่า การเข้าถึงและทำความรู้จักกับตัวเจ้าล้วนล้วน นั่นแหละคือพื้นฐานของการศึกษาวิชาธรรมชาติ

ลูกรัก…รู้จากใจนั้นมันได้มาจากการกระทำ มิได้มาจากการทรงจำ คนที่รู้จากสมองและความทรงจำ ถ้าไม่กระทำก็ไม่ซึมเข้าใจ

ลูกรัก…รู้จริงไม่ต้องจำทำได้ มีประโยชน์ รู้ไม่จริง ถึงจำ ทำไม่ได้มีแต่โทษ

ลูกรัก…ถึงเจ้าจักเพียรพยามบอก หลอกคนอื่นอื่นว่าเจ้ามีดี เด่น ดัง อย่างนั้นอย่างนี้ เจ้าคงจะไม่หน้าด้านพอที่จะหลอกตัวเองหละนะ

ลูกรัก…หัวใจสำคัญของนักพัฒนาจงทำทุกอย่างให้รวดเร็ว เร่งรีบ รวบรัด และต้องเรียบร้อยด้วย

ลูกรัก…จงรื้อขยะเก่า ไม่เพิ่มขยะใหม่ ทำของดีที่มีอยู่แล้วให้ผ่องใส ทั้งหมดนี้คือหน้าที่สำคัญในพระศาสนานี้

ลูกรัก…เจ้าเคยชมพระจันทร์ในกระจกเงาบ้างไหม เจ้าเคยเด็ดดอกไม้ในอากาศบ้างหรือเปล่า ถ้าเคยเจ้าก็จักรู้ว่าพระศาสนาทรงสอนอะไรแก่เจ้า

ลูกรัก…คนดีไม่ต้องมียี่ห้อ

ลูกรัก…เราปลูกต้นไม้หนึ่งต้น ด้วยหวังว่าจะเป็นประโยชน์ต่อสรรพสัตว์ นั่นก็ถือว่าเป็นสูตรสำเร็จของการเรียนรู้ ฝึกปรือคุณธรรมในหัวข้อว่าความเพียรพยายาม ความอดทน และความเมตตาการุณยภาพต่อสรรพสัตว์ เจ้าก็จะรู้ว่าคุณธรรมของเจ้ามันเบ่งบาน ผลิดอกออกผลแล้วหละ

ลูกรัก…จงอย่าทำดีเพียงเพื่อให้คนอื่นเขาชม จงทำดีเพื่อให้ตนเองได้ดี คนดีไม่ต้องทาสี ระฆังดีไม่ต้องตีก็ดัง คนไม่ดีตียังไงก็พัง คนดีไม่ต้องโฆษณาเดี๋ยวก็ดัง ดังในหัวใจของตนเอง

ลูกรัก...คนดีไม่ต้องมียี่ห้อ

ลูกรัก...บารมีแปลว่าเต็ม คืออิ่มทุกอย่าง คนมีบารมีคือคนที่มีจิตคิดจะให้ตลอดเวลา

ลูกรัก...การทำดีด้วยหัวใจอารี ตามหน้าที่ที่มี นั่นคือความดีที่ออกจากใจ

ลูกรัก...ผลของความดี ยากที่จะหาสิ่งตอบแทนทางวัตถุสิ่งของ

ลูกรัก...ละพยศ ปลดมานะ ละอัตตา คงไว้แต่ภาระและหน้าที่

ลูกรัก...จงอย่าเห็นแก่ตัว...แล้วจะไม่มีตัวให้เห็น

ลูกรัก...คราใดที่เจ้าเข้าไปสู่ที่สมาคมแห่งกลุ่มชน เจ้ามิต้องประกาศโคตรชื่ออาจารย์และสถานที่อยู่ให้ผู้อื่นได้รู้ และมิต้องคุยอวดอ้างว่าเจ้าเป็นศิษย์ของท่านผู้นั้น ผู้นี้ เรื่องมันเพียงแต่เจ้าเพียรสังวร ระวัง ให้มีความรู้เนื้อรู้ตัวทุกลมหายใจเข้า-ออกแค่นี้ สมาคมและกลุ่มชนชั้นนั้นก็จักเพียรพยายามที่จักทำความรู้จักและซักถามถึงโคตร ชื่อ อาจารย์ และสถานที่อยู่ของเจ้าเอง

ลูกรัก...เจ้าอย่ามัวแต่มาเสียเวลากับการอ่านหรือว่าดูเรื่องของคนผู้อื่นอยู่เลย ควรจะเอาเวลานั้นมาอ่านและก็ดูตนเองจะดีกว่า

ลูกรัก...ศิษย์ที่ดีจงสำนึกเถิดว่าระเบียบปฏิบัติอันเคร่งครัด เข้มงวด หยุมหยิมเล็กน้อยนั้นมันสามารถปลุกให้เราตื่นอยู่สม่ำเสมอ ถ้าเจ้าปฏิบัติมันด้วยใจ

ลูกรัก...จำไว้ว่าพหูสูตและบัณฑิต ปราชญ์ที่แท้จริงนั้น ก่อนที่เขาจะเป็นผู้รู้ที่ดี ต้องเริ่มต้นจากการเป็นผู้ฟังที่ดีก่อน ถ้ายังเป็นผู้ฟังที่ดีไม่ได้ก็จะรู้เรื่องดีดีของใครไม่ได้ ไม่ว่าเรื่องนั้นจะเป็นเรื่องเหลวไหลอย่างไรเขาย่อมรู้จักเลือกในสิ่งที่เขาควรจะฟัง

ลูกรัก...ความเห็นของพ่อมีว่า ถ้าความศักดิ์สิทธิ์ของดิน น้ำ ลม ไฟ และฟ้า มีอยู่จริง พ่อก็คิดว่านกที่บินอยู่บนฟ้า ปลาที่อยู่ในน้ำ สัตว์ที่อยู่บนดิน มันคงจะไม่ลำบากขนาดนี้เป็นแน่

ลูกรัก...ชั่วชีวิตของลูกบางครั้งก็ร้องไห้ บางครั้งก็เลวร้าย สลับสับเปลี่ยนกันไป ยังไม่รู้ว่าเมื่อไรจะหมดสิ้น ลูกไม่รู้จักเบื่อบ้างหรือ

ลูกรัก...สำหรับพ่อถือว่าชีวิตคือการต่อสู้ ปัญหาคือการเรียนรู้ ศัตรูคือครูของเรา

ลูกรัก...เหล็กแท้ไม่กลัวการทุบตี ทองแท้ไม่กลัวการเผาไฟ เพชรแท้ไม่กลัวการเจียระไน คนดีแท้แท้ไม่กลัวการพิสูจน์

ลูกรัก...การที่เจ้าท้อแท้ ท้อถอย ผิดหวัง หมดกำลังใจ เกียจคร้าน ง่วงเหงาหาวนอนและขาดทุน เจ้าจะรู้หรือไม่ว่าขณะที่เจ้าเกิดความรู้สึกเศร้าซึม เนิ่นช้า แต่เข็มนาฬิกาแห่งกาลเวลมันมิได้ท้อแท้ ท้อถอย ผิดหวัง หมดกำลังใจ และเศร้าซึมเหมืออย่างเจ้า

ขณะที่เจ้าท้อแท้ เข็มนาฬิกามันมิได้ท้อแท้เหมือนอย่างเจ้า ขณะที่เจ้าท้อถอย เข็มนาฬิกามิได้ท้อถอยดังเช่นเจ้า

ขณะที่เจ้าผิดหวัง เข็มนาฬิกามันมิได้ผิดหวังเหมือนอย่างเจ้า ขณะที่เจ้าหมดกำลังใจ มันมิได้หมดกำลังใจเหมือนอย่างเจ้า

และในขณะที่เจ้าเกียจคร้าน หลังยาว ง่วงเหงาหาวนอนและขาดทุน เข็มนาฬิกามันมิได้เกียจคร้าน หลังยาว ง่วงเหงาหาวนอนและขาดทุนเหมือนเช่นเจ้า

เมื่อเป็นเช่นนี้ พ่อว่าเจ้าคงจะรู้ซินะว่าเจ้ากำลังจะปล่อยชีวิตให้จมปลักอยู่ในโลกแห่งความสับสน แร้นแค้น และมากไปด้วยการยื้อแย่ง ชิงดีชิงเด่นเห็นแก่ตัว แต่ถ้าเจ้ามัวแต่ไปแข่ง แก่งแย่งกับเขาด้วย พ่อว่าเจ้าช่างน่าส่งสารที่ไม่รู้จักคู่แข่งที่แท้จริง เรามัวโง่งมหลงยื้อแย่งแข่งกันและกันอยู่ แต่ศัตรูตัวร้ายที่แท้จริงเรากลับปล่อยให้มันหลบซุ่มมอยู่ในเข็มแห่งกาลเวลา

ลูกรัก...พ่ออยากจะเตือนเจ้าด้วยหัวใจที่เอื้ออาทรว่า ในขณะที่เจ้าเกียจคร้าน หลังยาว ง่วงเหงาหาวนอน ผู้อื่นเขาก็มี มีความรู้สึกเช่นเจ้า แต่เขาก็พยายามค้นหาวิธีเปลี่ยนแปลงนิสัย พร้อมทั้งแก้ไขตนเองให้เป็นผู้สลัดความเกียจคร้านหลังยาว ให้หลุดออกไปจากตัวตนของเขาโดยการฝึกหัดทำงานทุกอย่าง ตั้งแต่งานเล็กเล็ก น้อยน้อย จนถึงการงานที่ยิ่งใหญ่ด้วยความเพียรพยายามของตนเอง และในขณะที่เขาเกิดอาการง่วงเหงาหาวนอนในเวลาที่ไม่เหมาะสม เขาก็จะปลุกชีวิตจิตวิญญาณของด้วยคำพูดประโยคที่ว่า

เข็มนาฬิกาแห่งกาลเวลามันยังมิเคยหลับ มันจึงชนะทุกสิ่งและกลืนกินสรรพสิ่ง ทั้งมีชีวิต และไม่มีชีวิตให้สูญสิ้นไปได้เช่นนี้ เราควรจะนอนให้น้อยหน่อยจะดีกว่า พร้อมทั้งพยายามทำความเพียร ชำระ ภาระ ธุระ หน้าที่ ต่อกิจกรรมที่มีให้มากขึ้น เราจึงจะสามารถมีชีวิตอยู่อย่างไม่โดนกาลเวลากลืนกินไปโดยเปล่าประโยชน์

ลูกรัก...เจ้าอย่าได้โง่งมงาย แม้จักมีบ้านใหญ่โต เจ้าอย่าได้คุยโว นั่นเพียงแค่นอนหลับ แม้จักมีทรัพย์สินเลอค่าแหลือคณานับ เจ้าอย่าเพียรยอมรับว่าเจ้าอยู่กับโลก ถ้าเจ้ายังไม่สิ้นทุกข์ สิ้นสุข สิ้นโศก เจ้าก็เป็นผู้ติดโรคผู้หนึ่งทีเดียวแหละ

ลูกรัก...ชีวิตเปรียบเหมือนตะวัน เกิดขึ้นแล้วดับไป ก็คลื่นลูกเก่านั้นไซร้ดับไปแล้วกลับมา

ลูกรัก...ระเบียบ วินัย กฎเกณฑ์ กติกา มิใช่มีไว้ตีกัน กัดกัน แต่มันมีไว้สำหรับกำจัดอาคันตุกะที่มันคอยกำกับ ควบคุมเราอยู่ให้มันมีขีดครอบคลุมที่จำกัดและเราก็จะกำจัดมันได้ในที่สุด

รวมความแล้วมิใช่หมายมีไว้ทำลายตัวเอง แต่มีไว้ทำลายศัตรูในตัวเจ้าต่างหาก

ลูกรัก...สำหรับพ่อแล้ว เทพเจ้าแห่งความยุติธรรมมิใช่เปาบุ้นจิ้นและใครที่ไหน แต่เป็นธรรมชาติต่างหากเล่าที่เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งความยุติธรรมได้ดีที่สุด

ลูกรัก...ฟ้ามีอายุยืนยาว ดินมีอายุที่ยิ่งใหญ่ เหตุเพราะทั้งสองนั้นไซร้มิได้อยู่เพื่อตนเอง

ลูกรัก...จงใช้ทุกอย่างให้สุดประหยัด และเต็มไปด้วยความมีประโยชน์ แม้แต่ชีวิต

ลูกรัก...อันว่ารกคนดีกว่ารกหญ้านั่นก็ถูก แต่ถ้ารกคนบ้าบ้า รกหญ้าดีกว่าวะ

ลูกรัก...รากเหง้าของกุศลคือความอ่อนน้อมถ่อมตน

ลูกรัก...ผู้อื่นอาจจะพูดว่า เสียทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ เสียอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต แต่สำหรับพ่อเห็นว่า ถ้าเจ้าปล่อยเวลาให้เสียไป เจ้าอาจจะต้องเสียอะไรอะไรที่มากกว่าชีวิตอีกเป็นแน่

ลูกรัก...คุณชาติของความสำเร็จนั้นได้มาจากความพยายามและความตั้งใจ หรือจะเรียกอีกย่างหนึ่งว่า ต้องมีใจที่จดจ่อ จับจ้อง จริงจัง และจริงใจ

ลูกรัก...เจ้าอย่ามัวแต่มาเสียเวลากับการอ่าน หรือดูเรื่องของคนอื่นอยู่เลย ควรจะเอาเวลาเหล่านั้นมาอ่านและก็ดูตนเองจะดีกว่า

ลูกรัก...ถ้าพวกเราเป็นคนในครอบครัวเดียวกัน เราเกี่ยวข้องกันไม่กี่ปีก็ต้องจาก แต่ถ้ามีพระธรรมเป็นเครื่องเกี่ยวแล้ว เราจะพบกันไม่ว่าจะกี่ชาติ ดังนั้นพวกเราจึงเกี่ยวข้องกันยิ่งกว่าญาติ

ลูกรัก...ธรรมะใช้ตอนที่เดือดร้อน

ลูกรัก...ท่านปู่สอนพ่อว่า ความเสื่อมจากทรัพย์สิน เสื่อมจากยศ ความเสื่อมจากญาติและบริวาร เหล่านี้ถือว่าเป็นความเสื่อมเพียงเล็กน้อย

ความเสื่อมที่ยิ่งใหญ่ และนับว่าเลวร้ายนั่นคือ ความเสื่อมจากปัญญา ในทางกลับกันความเจริญอันใดที่จะยิ่งใหญ่และเป็นยอดเท่ากับการเจริญปัญญาเป็นไม่มี

ลูกรัก...วิธีรักษาใจ ก็อย่าทำอารมณ์ให้เป็นอะไร แล้วจะไม่มีอะไรในอารมณ์ ในขั้นต้นคือสำรวมระวังอินทรีย์ เช่นกำลังจะเตะใครก็ชักเท้ากลับมาก่อน กำลังจะด่าใครก็หุบปากลงก่อน กำลังจักอิจฉาใครก็หยุดยั้งชั่งใจดูก่อน

ลูกรัก...ถ้าการบูชาอ้อนวอน บวงสรวงในพิธีการอันแสนจะศักดิ์สิทธิ์ และมีอิทธิฤทธิ์จริง ทุกคนคงไม่ทุกข์ระทมเช่นทุกวันนี้เป็นแน่

ลูกรัก...ถ้าเจ้าต้องการความสุข เพียงแต่เจ้าทำให้ทุกข์มันลดลง ความสุขมันก็จะเกิดขึ้นเอง

ลูกรัก...คนฉลาดใช้กิเลส คนโง่โดนกิเลสใช้

ลูกรัก...คนที่ผิดเพราะเขาไม่รู้ ถ้ารู้คงไม่ผิดเป็นแน่

ลูกรัก...วิถีถนอมพระพุทธเจ้า ไม่ใช่การขัดสีพระพุทธรูป แต่จงถนอมถ้อยคำของพระองค์ให้อยู่ในวิญญาณของเรา รักษาถ้อยคำของพระองค์ประดุจเงาที่อยู่ในตัวเรา พยายามปฏิบัติถ้อยคำนั้นเทียบเท่าดังลมหายใจของเรา

ลูกรัก...ถ้าเจ้าเอาคุณธรรมออกจากตัวเจ้า เจ้าก็มิได้ต่างอะไรกับสัตว์เดรัจฉาน เพราะมันก็มีกิน กาม เกียรติ โกรธ กลัวเหมือนกันกับที่เจ้ามีอยู่

ลูกรัก...ไม่ว่าคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย หรือของพ่อจะวิเศษพิสดารขนาดไหน มันจะไม่มีประโยชน์เอาเสียเลย ถ้าเจ้าไม่นำมันไปประพฤติปฏิบัติ

ลูกรัก...จงอย่าทำดีด้วยความอยาก เพราะถ้าหมดอยาก ก็หมดดี แต่จงทำดีด้วยหัวใจที่อารี ที่มีหน้าที่ต่อตน สาธุ สาธุ นี่คือพุทธะ

ลูกรัก...พระพุทธเจ้ารู้จักอะตอม โปรตอน นิวตรอน ก่อนฝรั่งรู้ถึง ๒,๐๐๐ กว่าปี แต่ไม่ทรงนำมาสอนเพราะเป็นเพียงวัตถุนิยม ไม่ใช่เป็นกระบวนการพัฒนาที่ดี มีจุดบอดจนถึงจุดทำลาย แต่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบวิชาอีกชนิดหนึ่งคือ วิชาธรรมะ เป็นการค้นคว้าพลังในกาย พัฒนาพฤติกรรม เปลี่ยนแปลงพลังในกายจากดำเป็นขาว ถึงที่สุดคือความอิ่ม เต็มดับ และเย็น

ลูกรัก... ศรัทธาแบบชาวบ้าน หมายถึง ความเชื่อ

ศรัทธาแบบพุทธะ หมายถึง ปัญญาญาณหยั่งรู้ วิเคราะห์ใคร่ครวญเปรียบเทียบ พิจารณา

ลูกรัก... ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าจะปรินิพพาน มีเทพ พรหม มาโปรยดอกไม้สูงเทียมอก พระอานนท์กล่าวว่าคงจะเป็นการกระทำที่เป็นกุศลมากนัก พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่าพระองค์ไม่ทรงสรรเสริญเลย แต่ทรงสรรเสริญการปฏิบัติบูชา เพราะมีอานิสงส์ยิ่งใหญ่กว่าอะไรทั้งปวง จะทำให้ผู้ปฏิบัติหลุดพ้นจากภัยของวัฏฏะได้

ลูกรัก...พระพุทธเจ้าไม่ได้สอนวิธีสร้างสุข แต่สอนให้รู้จักทุกข์และต้องทำลายมันก่อน แล้วสุขจะตามมาเอง มันจะสุขได้อย่างไรในเมื่อเราไม่รู้จักทุกข์และยังมีทุกข์อยู่

ลูกรัก...ถ้าเจ้าไม่อยากเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ก็อย่าไดเอาใจไปผูกไว้กับอะไร อะไรเด็ดขาด

ลูกรัก...สรรพสิ่งเริ่มประราย ดารารายเปลี่ยนวิถี ทะเลลึกเนิ่นนานปี มาวันนี้กลายเป็นสูง

ลูกรัก...ทุกอย่างในโลกเกิดขึ้นในเบื้องต้น แปรปรวนในท่ามกลาง แตกสลายในที่สุด

ลูกรัก... เพราะอวิชชา (ไม่รู้) เป็นปัจจัยจึงเกิดสังขาร (ร่างกาย)

เพราะสังขาร (ร่างกาย) เป็นปัจจัยจึงเกิดวิญญาณ

เพราะวิญญาณ เป็นปัจจัยจึงเกิดนามรูป

เพราะนามรูป เป็นปัจจัยจึงเกิดอายตนะหก

เพราะอายตนะหก เป็นปัจจัยจึงเกิดผัสสะ

เพราะผัสสะ เป็นปัจจัยจึงเกิดเวทนา

เพราะเวทนา เป็นปัจจัยจึงเกิดตัณหา

เพราะตัณหา เป็นปัจจัยจึงเกิดอุปาทาน

เพราะอุปาทาน เป็นปัจจัยจึงเกิดภพ

เพราะภพ เป็นปัจจัยจึงเกิดชาติ

เพราะชาติ เป็นปัจจัยจึงเกิดชรา มรณะ

ทั้งหลายทั้งปวงนี้จึงเป็นทุกข์ทั้งสิ้น

ลูกรัก...การเลือกคบคนก็เป็นสิ่งที่ดี เพราะอาจจะทำให้เราได้ดี แต่เจ้าจะแน่ใจได้หละหรือว่าคนที่ไม่ดีที่เจ้าไม่คบนั้นเขาจะไม่ดีจริงจริง อาจจะเป็นเพราะใจเจ้าคิดไม่ดีต่อเขาก็ได้ เช่นนั้น พ่อจึงอยากให้เจ้าได้ใคร่ครวญดูให้ละเอียดถี่ถ้วนว่าความดี และไม่ดีที่มีอยู่ในใจเจ้านั้น มันเป็นสิ่งที่เกิดจากใจเจ้าจริงจริง มิใช่เกิดจากกำลังขับหรือแรงผลักดัน

ลูกรัก...เจ้าจะเข้าใจความนี้อย่างไร สำหรับชาวโลก พวกเขาเหล่านั้นเข้าใจว่าปัญญานั้นได้มาจากการสะสม เรียนรู้ ดูอ่านท่องจำ แต่สำหรับพ่อเข้าใจว่า สิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงสัญญา ส่วนปัญญาที่แท้จริงนั้น พ่อรู้สึกว่ามันได้มาจากการลุถึง ดังเช่นพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ เช่นนี้ พ่อคิดว่าพวกที่เล่าเรียน ท่องบ่น ทรงจำอะไรได้มากมาก มิใช่ว่าเขามีปัญญามาก เป็นแต่ว่าเขามีสัญญามากขึ้นต่างหาก

ลูกรัก...เวลาที่อันตรายที่สุดมีอยู่ ๑. เวลาเช้ามืด ๒. เวลาหิว ๓. เวลาเบื่อ ๔. เวลาพลบค่ำ ๕. เวลาโง่

กายรวมใจเป็นของบริสุทธิ์

จงอย่าส่งใจไปดูผู้อื่น จงพิจารณาดูตัวเอง

สภาวะแห่งพุทธะจิตผู้รู้เดิมแท้

รับความรู้สึกแต่ไม่ปรุงเป็นอารมณ์

ถ้าไม่เอากายเข้าไปในบ้าน แล้วจะทำความสะอาดได้ยังไง

มีความรู้สึกแต่อารมณ์ ไม่ปรากฏออกมีอำนาจสั่งการได้

ลูกรัก...ขันธ์ ๕ รูป สัญญา เวทนา สังขาร วิญญาณเป็นของหนัก เป็นเชื้อให้เราเวียนว่ายตายเกิด เกิด แก่ เจ็บ ตายไม่รู้จักจบสิ้น เป็นต้นเหตุแห่งการเกิดในวัฏฏะสงสาร

ลูกรัก... ศีล การทำกายและวาจาให้เรียบร้อย

สมาธิ การมีใจตั้งมั่น

ปัญญา การรอบรู้ในกองสังขาร

วิมุติ คือการหลุดพ้นอย่างอิสระ

เหล่านี้ คือ อุดมการณ์ของปู่เจ้า

ลูกรัก... ศีล ๕ ไม่โหดร้าย ไม่มือไว ไม่ใจเร็ว ไม่พูดปด และไม่หมดสติ

ลูกรัก...เจ้าจักสำคัญข้อความโบราณนี้เป็นไฉน รวงข้าวยิ่งสุก ยิ่งอ่อนน้อม รากเหง้าของกุศลกรรม ความฉลาด คือ ความอ่อนน้อมถ่อมตน

ความอ่อนน้อมถ่อมตนถือว่าเป็นหัวใจของคุณธรรม สัจธรรม อริยธรรม รวมทั้งเป็นหัวใจของอีกหลาย หลายสิ่งเช่นนี้ ควรจะทำให้มีอยู่ในคำว่าศิษย์ที่ดี และควรมีอยู่สม่ำเสมอจนเห็นเป็นปกติ

ลูกรัก...อยู่คนเดียวระวังความคิด อยู่กับมิตรระวังวาจา อยู่กับหมู หมา อย่าบ้าตามมัน

ลูกรัก...บุญเป็นเครื่องยังให้ถึงความสำเร็จในสมบัติทั้งปวง

ลูกรัก... การทำบุญ ๔ แบบ

๑. แบบพระพุทธเจ้า มีดี อิ่ม เต็มแล้วจึงให้ตามหน้าที่

๒. แบบพระโพธิสัตว์ ไม่ว่าจะมีหรือไม่มีก็ให้ อิ่มก็ให้ หิวก็ให้ ด้วยหัวใจที่เอื้ออาทร

๓. แบบพระอริยเจ้า ให้ทุกอย่างที่มีด้วยหัวใจที่ไม่ยึดติดและไม่คิดว่าจะได้อะไรตอบแทน

๔. แบบเปรต ทำบุญโดยหวังสิ่งตอบแทนเป็นวัตถุสิ่งของ เพราะเป็นผู้ไม่พอ ไม่เต็ม ไม่อิ่มและหิวตลอด

ลูกรัก... ดูช่างเป็นเรื่องแปลก ที่พวกเรามีหู มีตา เอาไว้สำหรับดูและฟังคนอื่น ดูเหมือนจะหาได้น้อยมากที่จะดูและฟังตัวเอง

ลูกรัก... บทสวดมนต์ คือ บทเพลงของคนที่มีความสุข

บทร้องเพลง คือ บทบรรเลงของคนที่มีความทุกข์

ลูกรัก...เราฝึกสมาธิ หรือจิตไม่ต้องการเห็นอะไร หรือมีฤทธิ์อะไร แต่สิ่งที่ทำเพียงเพื่อเห็นตัวเรา ให้จิตของเราสะอาดเท่านั้น ทุกเวลา ทุกขณะ ทุกนาที แม้กระทั่งลืมตาหรือเดิน ควรจะเพ่งความรู้สึกลงไปในกาย

ถ้าเจ้าจะไปเมืองอารวี (เมืองอารวี แคว้นโยนก ประเทศพม่า) ซึ่งมีแต่คนที่ใจร้าย อำมหิต

ถ้าหากเขาด่าเจ้า เจ้าจะทำอย่างไร

ถ้าหากเขาด่าข้าพเจ้า ก็ยังดีกว่าเขาทุบตีข้าพเจ้า

ถ้าหากเขาทุบตีเจ้า เจ้าจะทำอย่างไร

ถ้าหากเขาทุบตีข้าพเจ้า ก็ยังดีกว่าเขาทรมานข้าพเจ้า

ถ้าหากเขาทรมานเจ้า เจ้าจะทำอย่างไร

ถ้าหากเขาทรมานข้าพเจ้า ก็ยังดีกว่าเขาจะตัดอวัยวะข้าพเจ้า

ถ้าหากเขาตัดอวัยวะเจ้า เจ้าจะทำอย่างไร

ถ้าหากเขาตัดอวัยวะข้าพเจ้า ก็ยังดีกว่าฆ่าข้าพเจ้า

ถ้าหากเขาฆ่าเจ้า เจ้าจะทำอย่างไร

ถ้าหากเขาฆ่าข้าพเจ้า ก็ยังดีกว่าเขาทำลายธรรมะที่มีอยู่ในตัวข้าพเจ้า

นี่คือหนทางที่ปฏิบัติธรรมตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอย่างจริงจัง โดยไม่กลัวสิ่งใดใดที่จะมาทำลายธรรมะออกไปจากคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า

ร่างกายเป็นธรรมชาติที่คอยปฏิบัติตามคำสั่งของใจอยู่เสมอ แต่ต้องให้เป็นคำสั่งของใจที่เด็ดขาด...เด็ดขาดจริงจริง จะต้องไม่เป็นคำสั่งที่เกียจคร้าน

ลูกรัก...จงใช้ชีวิต วิญญาณของท่านด้วยความประหยัดต่อของเครื่องใช้ทุกสรรพสิ่ง และเต็มเปี่ยมไปด้วยประโยชน์

ลูกรัก...จงจัดระเบียบของตน จนเป็นปกติของกาย จงจัดระเบียบของกายจนเป็นระบบของใจ

ลูกรัก...ทำชีวิตให้เหมือนการถือแก้วที่มีน้ำเต็ม รักษาดุลถ่วงของชีวิต รักษาอารมณ์อย่าให้พร่อง ประคับประคองอย่าให้น้ำกระฉอกไปกับความโลภ โกรธ หลง

ลูกรัก... กิเลสอันกล้าแข็งเปรียบดังโคถึก แต่เด็กน้อยสามารถจูงควายได้โดยใช้เชือกเส้นเล็กเล็ก คือ สติมาร้อยแล้วจูงควายได้อย่างสบาย

ลูกรัก...คนขาดสติคือ คนโง่ คนเมา งมงาย และเป็นคนหลับไหลด้วย

ลูกรัก...ระหว่างศีล สมาธิ ปัญญา ถ้าเจ้าจะรักษา เจ้าจะรักษาอะไร ถ้าจะถามพ่อ พ่อก็จะตอบเจ้าว่าพ่อจะรักษาสติ

ลูกรัก...การปฏิบัติให้เกิดปัญญา คือผนึก ตรึก และตรอง

ลูกรัก...สมาธิที่ดี ไม่ควรมีเฉพาะตอนนั่งหลับตา มันควรจะอยู่กับทุกอิริยาบถอย่างสม่ำเสมอจนกลายเป็นปกติธรรมดา

วิธีคือ ไม่ควรจะไปดูที่อื่นอื่น สิ่งอื่นอื่น ควรเพ่งความรู้สึกทั้งหมดลงไปในกาย ในตัวและสิ่งที่ตนกำลังกระทำ

ลูกรัก...การจะฝึกควาย เราต้องเอามันกลับเข้ามาในคอกก่อนถึงจะสนตะพายแล้วใช้งานมัน เหมือนดั่งการฝึกจิต ต้องเอามันกลับมาอยู่กับกายให้ได้ก่อน

ลูกรัก...ต้องทำตัวดั่งขุนเขาไท้ซาน ที่ตั้งตระหง่านโดยไม่ใส่ใจต่อแรงลมและพายุร้าย นั่นแหละคือผู้รู้จักสมาธิ

ลูกรัก...สมาธิเป็นการจัดระเบียบของสภาวะจิตให้เป็นระบบ สามารถทำกิจกรรมต่างต่าง ได้อย่างไม่สับสน เปรียบเหมือนดอกไม้ที่กระจัดกระจายอยู่ แล้วนำมาเรียงร้อยจัดให้เป็นพวงมาลัย

ลูกรัก...จิตที่สิ้นอดีต ไร้อนาคต จิตก็จะปรากฏแต่ปัจจุบัน สิ่งที่ปรากฏคือไร้รูป ไร้ลักษณ์ ไร้ร่องรอย ไร้อารมณ์ คงไว้แต่สันติสุขสงบเท่านั้น

ลูกรัก...เจ้าอย่าทำอารมณ์ให้เป็นอะไร และจะได้ไม่มีอะไรในอารมณ์ทั้งนั้น

ลูกรัก...อย่ามัวหาเวลาในการฝึกจิต แต่จงฝึกให้ได้ทุกเวลา ทุกอิริยาบถ

ลูกรัก...น้ำไม่มีใครตักหยดเดียวแล้วเต็มตุ่ม ทุกสิ่งต้องใช้การสะสมตัวมันเอง การฝึกปรืออบรมจิตวิญญาณจึงต้องใช้เวลา

ลูกรัก...คนที่โกรธง่ายฉุนเฉียวง่าย เป็นปรากฏการณ์ของการเกิดดับของจิตที่มีขยะตกค้างมากเกินไป

ลูกรัก...จงอย่าทำใจให้ว่าง แต่จงมีความว่างในใจ

ลูกรัก... มีลมหายใจ มีชีวิต ได้พลัง ใช้พลัง สร้างสรรผลงาน หมดลมหายใจ ไร้ชีวิต สิ้นพลัง ไร้ผลงาน นี่คือเรื่องของคนตาย

ลูกรัก...จงอย่าทำใจให้ว่าง แต่จงมีความว่างให้เกิดขึ้นในใจ จงอย่าผูกมัด กักขังตัวเองด้วยอารมณ์ เมื่อเกิดอารมณ์ ก็เหมือนใจที่ติดคุก

ลูกรัก...ห้องขังหรือคุกแห่งอารมณ์ มีแต่ตัวเราเองเท่านั้นที่จะเปิดมัน

ลูกรัก...เจ้าจงอย่าผูกมัดและกักขังตัวเองในคุกแห่งอารมณ์ เพราะเมื่อใดที่เกิดอารมณ์เจ้าจงรู้เถิดว่าเจ้ากำลังติดคุก

ลูกรัก...พ่อชอบที่จะอยู่กับศัตรูมากกว่ามิตร เพราะมันจะทำให้เราตื่นตลอดเวลา แต่ถ้าอยู่กับมิตรจะทำให้เราหลับไหลชนิดที่ไม่มีโอกาสตื่นได้เลย

ลูกรัก...ชีวิตไม่ใช่การค้นหา ชีวิตคือการกระทำ ทำให้เป็นที่รักและภูมิใจของมหาชนและสัตว์ทั้งหลาย และสุดท้ายคือการทำให้ชีวิตมีอิสระ

ลูกรัก...ในสภาวะที่กลัวสุดขีด ซึ่งอาจจะทำให้ประสาททุกส่วนตึงเครียดถึงขั้นหัวใจวาย หากใครเอาชนะได้ มันจะกลายเป็นสภาวะที่กล้าที่สุด เพราะกายได้รวมกับใจอย่างสนิทแนบแน่น จนกลายเป็นพลังอันยิ่งใหญ่

ลูกรัก...ความอ่อนน้อมถ่อมตนเป็นรากเหง้าของสัจธรรม อริยธรรม วิมุติธรรม พระบริสุทธิธรรม

ลูกรัก...ความอ่อนน้อมถ่อมตนเป็นรากเหง้าของกุศลทั้งปวง

ลูกรัก...คนฉลาดมีปัญญา แม้น้ำครำก็อาจนำมากลั่นให้เป็นน้ำดีมีประโยชน์ได้

ลูกรัก... คนฉลาดถึงจะเกิดชั่ว แสดงดี ก็ได้ชื่อว่าเป็นคนดี

คนโง่ถึงจะเกิดดี แสดงชั่ว ก็ได้ชื่อว่าเป็นคนชั่ว

ลูกรัก...ผู้อื่นฆ่าเรา ก็ยังไม่เท่ากับเราฆ่าตัวเอง ผู้อื่นทำร้ายเรา ก็ยังไม่เท่ากับเราทำร้ายตัวเอง

ลูกรัก...ไหม ตายเพราะการชักใยของตัวมันเอง

ลูกรัก...คำด่ายังไม่กล้ายอมรับ แล้วคำชม ซึ่งมันระยำกว่าคำด่า เราจะยอมรับได้อย่างไร

ลูกรัก...ตั้งแต่พ่อเกิดมายังไม่เห็นมีใครใหญ่กว่าโลง

ลูกรัก...ถ้าเจ้าไม่อยากเสียอะไรแล้ว เจ้าจะเอาใจไปผูกกับมันทำไม

ลูกรัก...จงอย่าทำอะไรเพียงแค่ซากหรือเสียมิได้

ลูกรัก...เมื่อเราทำงาน งานจะสอนให้เราแกร่ง มีจิตใจอาจหาญ อดทน มานะ เป็นผู้กล้า แต่ถ้าให้งานมันทำเรา ไม่นานงานก็จะโทรมเรา

ลูกรัก...เมื่อใดที่เจ้าเอาใจผูกไว้กับผลของงาน ถ้างานได้ เจ้าจะได้ใจ แต่ถ้างานเสีย เจ้าก็จะเสียใจ พองานขาด เจ้าก็คงจะขาดใจเป็นแน่

ลูกรัก...การเตรียมตัวที่เลิศของตัวพ่อนั้น มันจักทำให้พ่อสรรหาวิธีอันเลิศจากสรรพสิ่ง สรรพสัตว์ สรรพวิทยา แค่นี้พ่อก็คิดว่าผลอันเลิศย่อมปรากฏ

ลูกรัก...จงใช้สมมุติ ยอมรับสมมุติ เคารพสมมุติ ให้เกียรติในสมมุติ สุดท้ายจงอย่ายึดติดในสิ่งที่เป็นสมมุติ นี่คือ วิมุตติธรรม

ลูกรัก...จงกระทำหน้าที่ ถูกต้องในหน้าที่ รู้แจ้งในหน้าที่ สุดท้ายอย่ายึดติดในหน้าที่ นี่คือ พุทธะ

ลูกรัก...สัจจะ และความจริงใจเป็นสัญลักษณ์ของเอกบุรุษ